genetik bilimindeki geli�meler...

2/2/2008

HEMOF�L� HASTALI�I

HEMOF�L� NED�R?

Hemofili hastal�� kan�n yeterince p�ht�la�mamas� ile karakterli do�umsal bir hastal�kt�r. �m�r boyu hastay�, ailesini ve toplumu etkileyen hastal�k durdurulamayan kanamalarla kendini g�sterir. Hemofili hastalar�nda, kanda bulunmas� gereken fakt�r 8 adl� protein eksiktir. Kanamalar�n �nlenmesi veya durdurulmas� i�in insan kan�ndan elde edilen fakt�r 8 ilac�n�n hastaya damar yoluyla verilmesi zorunludur. S�z konusu hayati ila�, yurt d��ndan ithal edilmekte olup �ok pahal�d�r (500 �nite'lik bir kutu fakt�r 8 = $500). Sosyal g�vencesi olmayan hastalar�n hayat� bu nedenle tehlikededir. Tedavi edilemeyen hastalar kanamalarla �lebilir veya s�k eklem kanamalar�yla sakat kal�rlar.

HEMOF�L�N�N NEDENLER�

Hemofili �nemsiz bir darbenin yaratt�� s�yr�ktan v�cut d��na ya da bir yara olu�masa bile yumu�ak dokuya ve �zellikle eklem i�ine a��r� �l��de kanamayla kendini belli eder.

X kromozomunda kan�n p�ht�la�ma s�recinin normal bi�imde geli�mesi i�in zorunlu bir gen bulundu�u san�lmaktad�r. Erke�in X kromozomunda p�ht�la�madan sorumlu sa�lam bir gen yerine, bozuk bir gen varsa hemofiliye �zg� p�ht�la�ma bozukluklar� ortaya ��kar.

Sa�l�kl� bir ki�ide �e�itli damar zedelenmeleri sonucu ba�layan kanama �� mekanizman�n kendili�inden devreye girmesiyle durur: Damar kaslar�n�n kas�lmas�, zedelenmi� b�lgede trombositlerin toplanmas� ve yaral� b�lgeyi kapatan bir p�ht�n�n olu�mas�.

P�ht�n�n olu�mas� karma��k bir s�re�ten ge�erek ger�ekle�ir. Bu s�re� sayesinde plazmada bulunan fibrinojen adl� bir protein, ba�ta tromboplastin olmak �zere �e�itli etkenlerin devreye girmesiyle yap� de�i�tirerek fibrine, yani p�ht�y� olu�turan protcine d�n��r.

P�ht�la�ma s�recinde yer alan plazma proteinlerine p�ht�la�ma fakt�rleri denir. Bu fakt�rleri belirtmek i�in kullan�lan say�lar Romen rakamlar�yla yaz�l�r.

Kanda d��k oranlarda bulunan bir�ok madde tromboplastinin olu�umuna katk�da bulunur. Bunlardan biri olan fakt�r VIII hemofili hastalar�n kan�nda bulunmaz. Bu protein antihemofilik glob�lin (AHG) ve antihemofilik A fakt�r� adlar�yla da tan�n�r.

Asl�nda hemofili terimi, nedenleri farkl� olmas�na kar��n, ayn� belirtilerle seyreden iki hastal�� kapsar. Bunlardan daha s�k g�r�len hemofili A'da fakt�r VIII bulunmazken, daha az rastlanan hemofili B'de antihemofilik B fakt�r� olarak da bilinen fakt�r IX eksiktir.

HEMOF�L�N�N BEL�RT�LER�

Hemofilide en belirgin �zellik kolayca ortaya ��kar. Kanamalar do�umdan birka� g�n sonra bile ortaya ��kabilir ve yeni do�an i�in �l�mc�l bir tehlike olu�turabilir. Bazen bebek y�r�meye ba�layana de�in her �ey normal g�r�n�r. Ama bu d�nemden sonra �ok hafif darbeler ya da k��k kazalarda bile kan oturmalar� (hematom) ya da b�y�k morluk ve ��r�kler (ekimoz) ortaya ��kar.

Bu ya�ta kanamalar genellikle a��z ya da burun yaralanmalar�na ba�l�d�r. Daha b�y�k �ocuklarda di� �ekiminden ya da bademcik ameliyat�ndan sonra b�y�k �l��de kan kayb� g�r�l�r. Bunlar hemofilinin ilk belirtisi olabilir.

Kanama dalak, karaci�er, ba��rsak, b�brek ve beyin gibi i� organlarda s�k s�k g�r�ld�� gibi eklem i�indede (hemartroz) olabilir. Diz ekleminde kan birikintisine oyun �a��ndaki �ocuklarda olduk�a s�k rastlan�r. Yinelenmesi durumunda eklem y�zeylerinde �nemli bozukluklara neden olarak bu eklemlerin hareketlerini b�y�k �l��de k�s�tlad�� ve daha ileri evrede eklem hareketini b�t�n�yle ortadan kald�ran kayna�maya (ankiloz) yol a�t�� i�in �ok tehlikeli bir geli�medir.

Belirtilerin a��rl��, hastan�n genetik yap�s�nca belirlenen plazmadaki fakt�r VIII eksikli�inin derecesine ba�l�d�r. A��r hemofili olgular�, ilk �ocukluk �a��nda beyin kanamalar� ya da a��lan yaralardan a��r� kan kayb� nedeniyle �l�mle sonu�lanabilir. Boyun b�lgesine rastlayan k��k darbelerin ba�latt�� doku i�ine a��r� kanamalar, �st solunum yollar�na bask� yapacak �l��de kan toplanmas�na ve sonu�ta bo�ularak �l�me yol a�abilir.

�ocuk b�y�d�k�e hastal��n�n bilincine var�r ve kazalar� olabildi�ince azaltmak i�in hareketlerini denetlemeyi ��renir. Genellikle �ocukluk d�neminin ilk y�llar�n� a�an hastalar uzun bir ya�am s�rebilir. Ama hastal��n zaman i�inde nas�l bir geli�me g�sterece�i �nceden kestirilemez. �rne�in enfeksiyonlar kanama e�ilimini art�rabilir. Belirtilerde zaman zaman d�ng�sel bir de�i�im g�r�lebilir. Yani tehlikeli say�lacak darbelerden sonra az ya da belirsiz kan kayb�n�n g�r�ld�� d�nemi, neredeyse kendili�inden ba�layan �iddetli kanamalar�n g�r�ld�� d�nem izler.

Kaynak: www.ebilge.com

Yorum (0) Kal�c� Ba�lant�

2/2/2008

M�TOZ VE MAYOZ B�L�NME

B�t�n d�llerde kromozom say�s�n�n de�i�mez kalabilmesi i�in (sperm ve yumurtan�n birle�mesinden kromozom say�s� iki kat�na ��kaca��ndan dolay�) farkl� bir h�cre b�l�nmesi geli�mi�tir. Mayoz b�l�nme ismini alan bu tip b�l�nmede, kromozom say�s� yar�ya indirgenir. Mayoz b�l�nmenin sonunda meydana gelen gametler di�er v�cut h�crelerinin aksine n say�da kromozom ta��r (baz� bitkilerde ve bir h�crelilerde bireyin kendisi ya�ant�s� boyunca haploid kromozomlu oldu�undan mayoz b�l�nmeye gerek kalmaz). Normal olarak soma h�crelerinde 2n kromozomlardan homolog olanlar, boyuna, sinaps dedi�imiz aral�klarla birbirinin yak�n�nda uzan�rlar.

Bu homolog kromozomlar�n her biri ayr� bir kutba giderek, yaln�z bir tanesinin bir gamete verilmesi sa�lan�r. Homolog kromozomlar ayn� b�y�kl��e ve �ekle, keza benzer kal�tsal fakt�rlere sahiptir. Gerek yumurta gerekse sperm olu�umu son iki h�cre b�l�nmesine kadar ayn� kurallara g�re y�r�t�l�r. Daha sonra spermatogenezis (sperm olu�umu) ve oogenesiz (yumurta olu�umu) farkl� �ekilde meydana gelir.
Mayozda da mitoz gibi profaz, metafaz, anafaz ve telofaz diye d�rt evre vard�r. Bu evreler arada interfaz olmaks�z�n pe� pe�e iki kez ger�ekle�ir ve sonu�ta d�rt yavru h�cre meydana gelir. Mayoz b�l�nme ile mitoz b�l�nme aras�ndaki en b�y�k farka profazda rastlan�r.

�nterfaz
B�l�nmeye haz�rl�k evresidir. Mitozdaki interfaza benzemekle birlikte h�crelerin mitozdaki gibi b�y�kl�klerinin ve hacimlerinin artmas� ger�ekle�mez.

Profaz-I
Kromozomlar k�sal�p kal�nla�maya ba�larken, anadan ve babadan gelen homolog kromozomlar sinaps halinde ya yan yana parelel uzan�rlar ya da birbirinin �zerine k�vr�l�rlar. K�salma sonucunda kromozomlar mitozdaki gibi g�r�lmeye ba�lar. Her kromozom iki kromatitten yap�ld��ndan, homolog kromozomlar d�rtl� demetler halinde g�r�l�r, bu g�r�n��e tetrat denir. Canl�n�n v�cudunda homolog kromozom kadar tetrata rastlan�l�r (insanda 23 tane). Kromozomlar�n sentromerleri ayr�lmam��t�r. 4 kromatid i�in iki sentromer vard�r.
Ayr�ca mitozdan farkl� olarak bu evrede tetratlar aras�nda par�a de�i�imi ger�ekle�ir. Krossing-over denilen bu par�a de�i�imi t�r i�inde �e�itlili�i sa�lar. Bu evrenin sonunda �ekirdek zar� par�alanarak kaybolur.

Metafaz-I
�ekirdek zar�n�n par�alanmas� sona ermi�, sentrozomlar kutupulara �ekilmi� ve i� iplikleri ortaya ��km��t�r. Sentromerleri �ift olan tetratlar ekvatoral d�zlem �zerine dizilir.

Anafaz-I
Bu evrede tetratlar ikiye ayr�larak kutuplara giderler. Ana ve babadan gelen kromozomlar rasgele olarak birbirlerinden ayr�l�rlar (�zelliklerimizin baz�lar�n�n anadan baz�lar�n�n babadan ge�mesinin nedeni). Bu evrede kromozom say�s� indirgendi�inden kutuplara ta��nan yani o�ul h�crelere ge�ecek olan kromozom say�s� v�cut h�crelerinin kromozom say�s�n�n yar�s� kadard�r.

Telofaz-I
H�crenin iki kutbunda bulunan kromozomlar uzay�p incelmeye ba�lar. Etraflar�nda �ekirdek zar� olu�ur. Sitoplazman�n bo�umlanmas�yla da haploid say�da kromozoma sahip iki yavru h�cre olu�ur.
Buraya kadar ge�en olaylar mayoz-I olarak adland�r�l�r. Bundan sonra mitozdakinin aksine arada interfaz evresi olmaks�z�n profaz-II’nin ba�lamas�yla mayoz-II ba�lar. Mayoz-II mitoz b�l�nmenin hemen hemen ayn�s�d�r. H�crelerdeki haploid kromozom say�s� korunarak profaz-II, metafaz-II, anafaz-II ve telofaz-II ger�ekle�erek mayoz b�l�nmenin sonunda n kromozom say�s�na sahip 4 yavru h�cre meydana gelir.

M�TOZ B�L�NME

Mitoz b�l�nmenin ba�lang�c�n� saptamak olanaks�zd�r. Fakat h�crede baz� de�i�iklikler olur; h�cre i�eri�i jel haline ge�er, metabolizma durur, �ekirde�in hacmi h�zla b�y�r. Kromatid iplikleri belirginle�ir ve boyanmaya ba�lar. G2 evresinin tamamlanmas�, kromozomlar�n t�rlere �zg� �ekil ve say�y� kazanmas�yla mitoz b�l�nmeye ge�ilir. I��k mikroskobunda kromozomlar art�k rahatl�kla g�r�lebilir. Bu s�re yakla��k bir saat s�rer. Bu evredeki h�creler k�re �eklindedir ve etraf�ndaki cisimlere kuvvetle ba�lanmam��t�r. Mitoz b�l�nme; profaz, metafaz, anafaz ve telofaz diye d�rt evreye ayr�l�r.

Profaz
Ba�lang�c�nda �ekirdek i�inde ince uzun kromatid iplikleri halinde g�r�nen kromozomlar, yava� yava� helozon �eklinde k�vr�larak kal�nla�maya ba�lar ve g�r�lebilir duruma ge�er. kal�nla�ma ve k�salma anafaza kadar devam edebilir. Bu arada e� kromozomlar birbirlerinden fark edilemeycek kadar s�k�ca ba�l�d�rlar. Bu evrede birbirine sentromerlerle ba�lanm�� olarak duran kromozomlar�n her birine kromatid denir. Sentrozomlar ayr�larak her biri bir kutba gitmeye ba�lar ve aralar�nda i� iplikleri olu�ur. Profaz�n sonuna do�ru i� iplikleri ile kromozomlar aras�nda ba�lant� kurulurken, sentrozomlardan h�cre zar�na uzanan i� iplikleri de olu�ur ve �ekirdek zar� eriyerek kaybolur, kromozomlar sitoplazma i�erisine da��l�r.

Metafaz
Kromozomlar �ok kere bir �ember gibi, bazen de kar��k olarak ekvatoral d�zlem �zerinde dizilirler. Genellikle k��k kromozomlar merkezde, b�y�kler �evrededir. Dizili� t�rlere �zg� bir �zellik g�sterir. Kromozomlar e�it olarak kutuplara �ekilece�inden, ortada belirli bir denge kurulana kadar beklenilir.
Profaz 30-60 dakika s�rmesine kar��l�k, metefaz ancak 2-6 dakika s�rer. her bir kromozomun sentromeri belirgin olarak ikiye b�l�n�r ve kromatidler tam olarak birbirinden ayr�l�r.

Anafaz
Ekvatoral d�zlemdeki karde� kromozomlar kutuplara bu evrede ta��n�rlar. Kas�lma �zelli�i olan sentrozomlar�n i� iplikleri sayesinde kromozomlar�n yar�s� bir kutba, di�er yar�s� �b�r kutba gider. Kromozomlar�n kutuplara ula�mas�yla bu evre sona erer.
Bitki h�crelerinde sentrozom bulunmad�� i�in kromozomlar�n ta��nmas� sitoplazma hareketleriyle ve sitoplazma k�kenli i� ipliklerinin yard�m�yla olur. Bu evre de yakla��k olarak 3-15 dakika s�rer.
Telofaz
Kromozomlar daha az boyanmaya ba�lar. �ekirdek zar� yava� yava� olu�ur. Kromozomlar uzay�p incelmeye ba�lar. B�l�nme a��s�ndan �ekirdek dinlenmeye ge�erken, h�cre metabolizmas� aktif hale ge�er.

Bu evrenin olu�umu s�rerken bir yandan da sitoplazma bo�um yapmaya ba�lar. �� ipliklerine dik olarak bo�umlanan sitoplazman�n o b�lgede jel hale ge�erek iki o�ul h�crenin stoplazmas�n� ay�rd��n� ileri s�ren g�r��lerde vard�r. Stoplazman�n bo�umlanarak ayr�lmas� s�recine sitokinez denir. Telofaz�n ba�lang�c�ndan iki yeni h�crenin olu�tu�u ana kadar ge�en s�re 30-60 dakikad�r.

*M�TOZ VE MAYOZ B�L�NME VE ARASIDAK� FARK

H�cre b�l�nmesi nedir ? Ana h�creden yavru h�creye genetik �ifre nas�l ta��nmaktad�r ? Canl�lar t�rlerini devam ettirebilmek veya hasara u�ram�� b�l�mlerini tamir edebilmek i�in h�cresel seviyede b�l�nmeye gereksinim duyarlar. Bunun i�in genetik �ifrenin ayn�s�n�n yavru h�crelere aktar�lmas� gerekir. �rne�in hormon yap�m�n� da art�rmak i�in bir tiroit h�cresinin b�l�nmesi gereksin. Bu gereksinim ortaya ��k�nca b�y�me fakt�rlerinden bir k�sm� ve TSH hormonu tiroit h�cre zar�na yap��r ve �ekirde�e �e�itli proteinler arac�l��yla b�l�nme i�leminin ba�lat�lmas� i�in sinyal g�nderir. Bu sinyali alan �zel bir gen aktive olarak protein �retir ve bu protein ba�ka bir geni uyararak b�l�nme i�lemini ba�lat�r. Bunun i�in �nce �ekirdekteki �ifreleri ta��yan DNA n�n bir e�inin yap�lmas� gerekir. Enzim ad� verilen �zel proteinler daha �nce DNA n�n yap�s�nda oldu�u belirtilen �eker,baz ve fosfat birimlerini kopyalama ad� verilen bir i�lemle orijinal DNA daki s�raya g�re dizmeye ba�lar ve i�lem bittikten sonra birbirinin tamamen benzeri iki ayr� DNA ortaya ��kar . E�er kopyalama s�ras�nda yanl�� bir dizilim olursa ba�ka bir gen devreye girerek bunu d�zeltmeye �al��r, d�zeltmezse ba�ka bir gen devreye girerek b�l�nme i�lemini durdurur b�ylece yanl�� genetik �ifrenin yeni olu�acak h�crelere ge�mesi �nlenir. �imdi kopyalama i�leminin do�ru yap�ld��n� varsayal�m ve geli�meleri izleyelim. Art�k �ekirdekte birbirinin tamamen benzeri olan iki DNA vard�r ve b�l�nme i�lemini durduracak bir emir gelmemi�se DNA lar daha �ncede de�inildi�i gibi paketlenerek 46 �ift kromozom haline d�ner. Di�er bir deyi�le birbirinin ayn�s� olan 23 �ift iki tak�m kromozom ortaya ��kar. Bu devreden itibaren 23 �ift kromozom h�crenin bir ucuna do�ru giderken di�er 23 �ift kromozom di�er ucu gitmeye ba�lar ve h�cre ortadan bo�umlan�p her birini �evreleyen yeni zarla birlikte �zellikleri tamamen ayn� olan iki ayr� h�cre ortaya ��kar.

M�TOZ B�L�NME: Mitoz b�l�nmenin ba�lang�c�n� saptamak olanaks�zd�r. Fakat h�crede baz� de�i�iklikler olur; h�cre i�eri�i jel haline ge�er, metabolizma durur, �ekirde�in hacmi h�zla b�y�r. Kromatid iplikleri belirginle�ir ve boyanmaya ba�lar. G2 evresinin tamamlanmas�, kromozomlar�n t�rlere �zg� �ekil ve say�y� kazanmas�yla mitoz b�l�nmeye ge�ilir. I��k mikroskobunda kromozomlar art�k rahatl�kla g�r�lebilir. Bu s�re yakla��k bir saat s�rer. Bu evredeki h�creler k�re �eklindedir ve etraf�ndaki cisimlere kuvvetle ba�lanmam��t�r. Mitoz b�l�nme; profaz, metafaz, anafaz ve telofaz diye d�rt evreye ayr�l�r. PROFAZ Ba�lang�c�nda �ekirdek i�inde ince uzun kromatid iplikleri halinde g�r�nen kromozomlar, yava� yava� helozon �eklinde k�vr�larak kal�nla�maya ba�lar ve g�r�lebilir duruma ge�er. kal�nla�ma ve k�salma anafaza kadar devam edebilir. Bu arada e� kromozomlar birbirlerinden fark edilemeycek kadar s�k�ca ba�l�d�rlar. Bu evrede birbirine sentromerlerle ba�lanm�� olarak duran kromozomlar�n her birine kromatid denir. Sentrozomlar ayr�larak her biri bir kutba gitmeye ba�lar ve aralar�nda i� iplikleri olu�ur. Profaz�n sonuna do�ru i� iplikleri ile kromozomlar aras�nda ba�lant� kurulurken, sentrozomlardan h�cre zar�na uzanan i� iplikleri de olu�ur ve �ekirdek zar� eriyerek kaybolur, kromozomlar sitoplazma i�erisine da��l�r. METAFAZ Kromozomlar �ok kere bir �ember gibi, bazen de kar��k olarak ekvatoral d�zlem �zerinde dizilirler. Genellikle k��k kromozomlar merkezde, b�y�kler �evrededir. Dizili� t�rlere �zg� bir �zellik g�sterir. Kromozomlar e�it olarak kutuplara �ekilece�inden, ortada belirli bir denge kurulana kadar beklenilir. Profaz 30-60 dakika s�rmesine kar��l�k, metefaz ancak 2-6 dakika s�rer. her bir kromozomun sentromeri belirgin olarak ikiye b�l�n�r ve kromatidler tam olarak birbirinden ayr�l�r. ANAFAZ Ekvatoral d�zlemdeki karde� kromozomlar kutuplara bu evrede ta��n�rlar. Kas�lma �zelli�i olan sentrozomlar�n i� iplikleri sayesinde kromozomlar�n yar�s� bir kutba, di�er yar�s� �b�r kutba gider. Kromozomlar�n kutuplara ula�mas�yla bu evre sona erer. Bitki h�crelerinde sentrozom bulunmad�� i�in kromozomlar�n ta��nmas� sitoplazma hareketleriyle ve sitoplazma k�kenli i� ipliklerinin yard�m�yla olur. Bu evre de yakla��k olarak 3-15 dakika s�rer. TELOFAZ Kromozomlar daha az boyanmaya ba�lar. �ekirdek zar� yava� yava� olu�ur. Kromozomlar uzay�p incelmeye ba�lar. B�l�nme a��s�ndan �ekirdek dinlenmeye ge�erken, h�cre metabolizmas� aktif hale ge�er. Bu evrenin olu�umu s�rerken bir yandan da sitoplazma bo�um yapmaya ba�lar. �� ipliklerine dik olarak bo�umlanan sitoplazman�n o b�lgede jel hale ge�erek iki o�ul h�crenin stoplazmas�n� ay�rd��n� ileri s�ren g�r��lerde vard�r. Stoplazman�n bo�umlanarak ayr�lmas� s�recine sitokinez denir. Telofaz�n ba�lang�c�ndan iki yeni h�crenin olu�tu�u ana kadar ge�en s�re 30-60 dakikad�r.

MAYOZ B�L�NME B�t�n d�llerde kromozom say�s�n�n de�i�mez kalabilmesi i�in (sperm ve yumurtan�n birle�mesinden kromozom say�s� iki kat�na ��kaca��ndan dolay�) farkl� bir h�cre b�l�nmesi geli�mi�tir. Mayoz b�l�nme ismini alan bu tip b�l�nmede, kromozom say�s� yar�ya indirgenir. Mayoz b�l�nmenin sonunda meydana gelen gametler di�er v�cut h�crelerinin aksine n say�da kromozom ta��r (baz� bitkilerde ve bir h�crelilerde bireyin kendisi ya�ant�s� boyunca haploid kromozomlu oldu�undan mayoz b�l�nmeye gerek kalmaz). Normal olarak soma h�crelerinde 2n kromozomlardan homolog olanlar, boyuna, sinaps dedi�imiz aral�klarla birbirinin yak�n�nda uzan�rlar. Bu homolog kromozomlar�n her biri ayr� bir kutba giderek, yaln�z bir tanesinin bir gamete verilmesi sa�lan�r. Homolog kromozomlar ayn� b�y�kl��e ve �ekle, keza benzer kal�tsal fakt�rlere sahiptir. Gerek yumurta gerekse sperm olu�umu son iki h�cre b�l�nmesine kadar ayn� kurallara g�re y�r�t�l�r. Daha sonra spermatogenezis (sperm olu�umu) ve oogenesiz (yumurta olu�umu) farkl� �ekilde meydana gelir. Mayozda da mitoz gibi profaz, metafaz, anafaz ve telofaz diye d�rt evre vard�r. Bu evreler arada interfaz olmaks�z�n pe� pe�e iki kez ger�ekle�ir ve sonu�ta d�rt yavru h�cre meydana gelir. Mayoz b�l�nme ile mitoz b�l�nme aras�ndaki en b�y�k farka profazda rastlan�r. �NTERFAZ B�l�nmeye haz�rl�k evresidir. Mitozdaki interfaza benzemekle birlikte h�crelerin mitozdaki gibi b�y�kl�klerinin ve hacimlerinin artmas� ger�ekle�mez

Kaynak: http://www.buzlu.org

Yorum (0) Kal�c� Ba�lant�

2/2/2008

<<<�NSAN HORMON S�STEM�>>>

�nsan v�cudunda say�s�z hormon g�rev almaktad�r. Bu hormonlar�n baz�lar�n�n kimyasal �zellikleri a��a kavu�turulmu� olmakla birlikte �o�unun ne yap�da hormon olduklar� konusunda ara�t�rmalar halen s�rmektedir. Hormonlar�n enzimler gibi protein yap�da olduklar�na de�inmi�tik, ancak baz� hormonlar yanl�zca 3 - 5 amino asitten olu�abilirler, hatta protein yap�ya ilave olarak molek�le ek bir karbonhidrat molek�l� ba�lanm�� olabilir (bu tip molek�llere " Glikoprotein " denir).

Bunun yan�nda lipidlerden sentezlenen ve protein tabiat�nda olmayan hormonlarda vard�r. �rne�in di�i ve erkek bireylerin primer ve segonder e�ey karakterlerini belirleyen �strojen, testosteron, progesteron gibi hormonlar (bu hormonlara daha sonra de�inilecektir) kolestrol ad� verilen ve kanda serbest dola�an lipid tabiat�ndaki molek�llerden sentez edilirler.

Hormonlar v�cutta belirli organlarda �retilirler. Bu organlar �zelle�mi� yap�ya sahip olmakla birlikte zengin bir kan damar� a��na sahiptir. B�ylelikle �retilen hormonlar �ok s�ratli bir bi�imde kana kar��r ve hedef organa do�ru yol al�rlar. �imdi s�ras�yla bezleri, bu bezlerin �rettikleri hormonlar� ve bu hormonlar�n hedef organlar� �zerindeki etkilerini teker teker ele alal�m.

- H�POTALAMUS -
Hipotalamus, beynin hormon �retebilen �zelle�mi� bir b�lgesidir. Kendisine kom�u olan hipofiz bezi �zerinde durdurucu veya salg�lat�c� etkiler meydana getirir.

Hipotalamus bezinde sinir h�creleri mevcuttur, ancak bu h�creler di�er sinir h�crelerinden farkl� olarak hormon �reterek bu hormonlar� kana verme �zellikleri ile tan�n�rlar. Bu h�crelerin salg�lad�klar� hormonlara genel ad�yla
" N�rohormonlar " ad� verilir. �zelle�mi� bu h�creler kendi aralar�nda gruplara ayr�l�rlar. �yle ki sal�nan baz� hormonlar hipofiz bezinin " Adenohipofiz " ad� verilen alt lobuna etki ederken di�er baz� hormonlar ise
" N�rohipofiz " ad� verilen 2.alt birimine etkirler.

Hipotalamus bezinin salg�lad�� hormonlar�n ba�l�calar� ve g�revleri �unlard�r ;

TRH : TRH'n�n t�rk�e a��l�m� " Tiroid salg�lat�c� hormon " dur. Hedef b�lgesi, hipofiz bezinin (Hipofiz bezi hipotalamusa kom�udur ve beynin diensefalon b�lgesinde (orta beyin) yer al�r.) adenohipofiz lobunun tiroid hormonunu �retip salg�layan h�creleridir. Bu h�creler kendilerine gelen TRH ile ba�lanarak Tiorid ad� verilen bir hormon �retmeye ba�larlar (Bkz.Hipofiz bezi ve bu bezin hormonlar�)
GnRH : GnRH'n�n a��l�m� " Gonad hormonlar�n� salg�latan hormon " dur. Bu hormon �retildikten sonra hipofiz bezine ula�arak kendini ba�layabilen resept�rlerin bulundu�u, gonad hormonlar�n� �reten h�crelere ba�lan�rlar. Ba�lanmas�na ard��k olarak bu h�creleri aktive edip, gonadlar�n (e�ey h�crelerinin) aktivitesini kontrol eden hormonlar�n sentezlenmesini sa�larlar.
PRH : PRH'n�n a��l�m� ise " Prolaktin salg�lat�c� hormon " dur. Hipofiz bezinde, di�ilerde meme bezlerini kontrol eden hormonlar�n salg�land�� h�creler vard�r. PRH bu h�crelerin aktivasyonunu d�zenler ve prolaktin hormonunun salg�lanmas�na neden olur.
CRH : CRH " Kortikotropik hormonunu salg�lat�c� hormon " anlam�na gelir. hipofiz bezinde, b�brek �st� bezlerini etkileyen hormonlar�n �retildi�i h�creler vard�r. Bu h�creler ACTH ad� verilen bir hormon �retirler. Ancak bu h�crelerin aktivasyonu CRH hormonlar�na ba�l�d�r.
GH - RH : GH - RH " B�y�me hormonunu salg�lat�c� hormon " ad�n� al�r. Bu hormon yine hipofiz bezinde bulunan ve b�y�me i�in gerekli hormonlar� salg�layan h�creleri aktive eder (B�y�me hormonlar�na hipofiz bezinde de�inilmi�tir).
Bu hormonlar�n yan�s�ra hipotalamustan, hipofiz h�crelerinin aktivasyonunu engelleyen hormonlarda sal�nmaktad�r. Bu hormonlar " �nhibie eden hormonlar " ad�n� al�rlar. ��yle ki ;

GHR - IH : Bu hormon GH - RH'n�n tersine b�y�me hormonunu �reten h�crelerin aktivasyonunu engellerler.
CR - IH : CR - IH hormonu ise, b�brek�st� bezlerini aktive eden hormonlar� �retip salg�layan hipofiz bezi h�crelerini durdurur.
PRH - IH : Hipoifiz bezi prolaktin �retiminden sorumlu h�crelerin aktivasyonu bu hormon taraf�ndan engellenir.
Bu arada �unu belirtmek gerekir ki hipotalamusta �retilen ve hipofizdeki salg�lamay� aktive eden veya durduran hormonlarla hipofiz bezi hormonlar� aras�nda kontrol mekanizmalar� mevcuttur. Bu mekanizmalar hormonlar�n kandaki art�� ile do�rudan ili�kilidir.

�rne�in tiroid bezini uyaran hormon olan TSH'n�n kandaki seviyesi artt�� takdirde bu hormon hipotalamus �zerine etki ederek TRH �reten h�creleri durdurur ve TRH'n�n sal�nmas�n� engeller, dolay�s�yla TRH hipofize g�nderilmedi�i takdirde hipofizdeki TSH �reten h�crelerin durmas� s�z konusudur. B�ylelikle TSH sal�namaz ve kandaki seviyesi d��r�lm�� olur. Ancak TSH'n�n kandaki seviyesi d��t��nde mekanizma tekrar harekete ge�er ve hipotalamustan tekrar TRH sal�nmas�na neden olur. ��nki TSH'n�n kandaki seviyesinin d��k olmas�, TRH sal�n�m� �zerinde pozitif etki meydana getirir. Bu mekanizma, ilerleyen paragraflarda de�inece�imiz b�t�n hormonlar i�in ge�erli bir mekanizmad�r.

- H�POF�Z BEZ� -
Hipofiz bezinin hipotalamusa kom�u oldu�unu belirtmi�tik. Bu bez beynin diensefalon b�lgesinde bulunur, ancak boyutu olduk�a k��kt�r (bir nohut tanesi kadard�r) ve bir sap arac�l�� ile beyine ba�lanm��t�r. Bu sap
" �nfundibular sap " ad�n� al�r. Hipofiz bezinin salg�lad�� hormonlar olduk�a �nemli g�revleri yerine getirirler. B�y�meden �remeye, su emiliminden kan bas�nc� dengesine kadar bir�ok organ�n kontrol�n� sa�layan hormonlar� �retir ve kana verir.

Hipofiz bezinin Adenohipofiz ve N�rohipofiz olmak �zere iki alt lobu vard�r. Bu loplardan sal�nan hormonlar� ayr� ayr� ele alaca��z.

I-) Adenohipofiz lobundan salg�lanan hormonlar :

TSH : TSH hormonu az �ncede belirtti�imiz gibi hipotalamustan sal�nan TRH'n�n TSH �reten h�crelerini uyarmas�yla sentez edilmeye ba�lan�r. Bu hormonun hedef organ� ise soluk borusunun hemen �n�nde yer alan " Tiroid " bezidir. Bu bez olduk�a �nemli 3 ana hormon olan Kalsitonin, tiroksin ve triiyodotronin hormonlar�n�n salg�lanmas�ndan sorumludur (Bkz.Tiroid bezi)
FSH / LH : Bu iki hormon, di�i ve erkeklerde e�ey h�crelerin geli�iminden sorumludurlar. Yani hedef organlar� e�ey organlar�d�r. FSH erkeklerde sperm �retimini, di�i bireylerde ise yumurta �retimini uyar�r. LH hormonu ise di�ilerde korpus luteum ad� verilen bir yap�n�n geli�imini uyar�r. Korpus luteum, di�ilerde Progesteron ad� verilen bir hormonun �retiminden sorumludur. Bu hormon di�ilik karakterlerin kazan�lmas� a��s�ndan �nemlidir.
ACTH : Yine bu sayfada de�indi�imiz b�brek �st� bezlerinin �al��mas�, ACTH hormonunun uyar�m� sayesinde kontrol edilir. Ancak b�brek�st� bezleri anatomik olarak iki ana k�s�mdan meydana gelir, bu k�s�mlar Korteks ve Medulla ad�n� al�r. ACTH yanl�zca korteks k�sm�na etki etmektedir, medullay� kontrol eden mekanizma hipofizden tamamen ba��ms�zd�r.
�rne�in kanda aminoasit seviyesi d��t�� takdirde hipofizden ACTH sal�n�r, bu hormon kortekse etki ederek " Kortizol " ad� verilen bir hormonun sal�nmas�n� uyar�r. Bu hormon ise belirli h�crelere etki ederek proteinlerin par�alanmas�n� sa�lar. Ancak kandaki adrenalin, noradrenalin hormonlar�n�n art�� veya azalmas� ise medulla �zerinde uyar�c� etki meydana getirir. Yani medulla hipofiz hormonlar�na de�ilde kandaki baz� molek�llerin seviyesine g�re aktive edilmektedir.

STH / GH : Bu iki hormonun ana g�revi b�y�mede rol oynamas�d�r. Bu hormonlar kemikleri, i� organlar�, yumu�ak dokular� ve k�k�rdaklar� meydana getiren h�crelerde mitoz aktivitesini uyar�r. Mitoz aktivitesi uyar�l�nca h�creler b�l�n�rler ve �o�almaya ba�larlar. b�ylelikle i� organlarda ve kemik dokular�nda miktarca art�� meydana gelir, birey b�y�meye ba�lar.
Burada bir noktada durmak gerekir. B�y�me hormonu asl�nda fark�nda olmad��n�z mucizevi bir olay�n tetiklenmesine neden olur. Bu olay b�y�medeki orant� dengesidir.

�rne�in elleriniz en genel �ekilde kas, kemik deri ve ya� dokusundan meydana gelir. B�y�me hormonu sal�nd��nda herbir farkl� h�creye farkl� �ekilde etki eder. Kas h�cresi 2X say�s� kadar mitoz ge�irip �o�al�yorsa kemik h�creleride 2X say�s� kadar b�l�n�rler, ayn� �ekilde deri h�creleride ayn� oranda �o�al�rlar. Fakat baz� organlar vard�rki b�y�me hormonuna cevap verdi�i zaman ani bir mitoz patlamas� g�stermezler, �rne�in g�z h�creleriniz STH hormonuna, ellerinizi meydana getiren deri h�creleri gibi bir yan�t verseydi o zaman g�zleriniz �u an g�z yuvalar�n�z�n d��nda olacakt�. Ancak g�z h�creleri (ba�ka organlarda olabilir) STH'ya yan�t verdi�inde g�z h�crelerindeki genler, g�z�n b�y�mesini, v�cut organlar� ile orant�l� olacak �ekilde d�zenlerler.

Ba�ka bir �rnek vermek istersek klavyeyi kullanan ellerimizi verebiliriz. Ellerinizin �zerini �rten deri, kas ve kemik h�crelerinden daha az say�da mitoz ge�irirse, mesela X kadar b�l�necek olursa deri kemiklere dar gelecek ve y�rt�lmaya ba�layacakt�. Tersine kemik h�creleri b�y�me oran�n�n alt�nda kalsayd� bu sefer elleriniz birer deri yuma��na d�n��ecekti. Ayn� oran bozukluklar�n� i� organlara uyarlarsan�z, STH / GH hormonlar� ve bu hormonlar�n etki ettikleri h�creler aras�ndaki kontrol sistemlerinin, sizin hayat�n�z a��s�ndan nekadar mucizevi bir �nemi oldu�unu anlayabilirsiniz.

PRL : Prolaktin di�i bireylerde meme bezlerinden s�t sal�nmas�nda uyar�c� bir etkiye sahiptir. �zellikle do�um sonras�nda s�t bezleri y�ksek aktivite g�sterir, b�ylelikle bebe�in ihtiaya� duydu�u s�t fazlas�yla �retilmi� olur. Ancak s�t �retiminde s�t�n zengin mineral i�eri�i a��s�ndan ana etmen PRL de�ildir, annenin iyi beslenmesi bebe�in i�ece�i s�t�n zengin mineral ve protein i�eri�e sahip olmas�nda etkendir.
MSH : " Melanin uyar�c� hormon " ad�n� alan MSH hormonu, hipofizden sal�nd�� vakit hedef h�creleri olan melanin h�crelerinin resept�rlerine ba�lan�r. Bu h�creler melanin ad� verilen renk pigmentinin �retimini ger�ekle�tirirler. Bu pigmentlerin �retimindeki art��, derinin renginin koyula�mas�na neden olur. Aksine a��k tenli insanlarda melanin h�creleri daha az pigment �retirler. Bunun yan�nda melanin pigmentinin �retimi g�ne� ��nlar�ylada do�rudan etkilidir.
I-) N�rohipofiz lobundan salg�lanan hormonlar :

Bu lobun iki ana hormonu vard�r, birisi Oksitosin di�eri ise Vazopressin dir. Her iki hormonda ger�ekte hipotalamusta �retilir, ancak hipotalamus ile hipofiz aras�ndaki portal damara��na ge�erek n�rohipofize ula��r ve buradan kana kar��r. N�rohipofiz burada yanl�zca kan damarlar�na yatakl�k yapmaktad�r, bir bak�ma k�pr� vazifesi g�rmektedir.

Oksitosin : Bu hormon hamile kad�nlarda do�um esnas�nda rahimin etraf�na sar�l� olan d�zkas h�crelerinin kas�lmas�na neden olur, b�ylelikle do�um esnas�nda yavru rahim kanal� boyunca ilerler. Bunun yan�s�ra bebekler anne s�t�n� emerken civardaki sinir h�crelerine bask� yaparak annenin beynine sinir impulsu gitmesine neden olur. Bu impulslar oksitosin sal�n�m�n� art�r�r, b�ylelikle oksitosin s�t kanallar�n�n kas�lmas�na ve s�t�n bebek taraf�ndan emilmesine yard�mc� olur.
Vazopressin : Vazopressin hormonu, damar cidarlar�nda konumlanm�� d�z kas h�crelerinin kas�lmas�na ve ayn� zamanda b�breklerden suyun absorbe edilmesini uyar�r, b�ylelikle kandaki �re seviyesi d��r�lm�� olur. Damarlar�n daralmas� ise kan bas�nc�n�n ayarlanmas�nda fonksiyoneldir.

- P�NEAL BEZ -
Pineal bez, beynin diensefalon b�lgesinin dorsalinde (s�rt k�sm�nda) bulunmaktad�r. T�pk� hipofiz bezi gibi k�sa bir sapla beyine ba�lanm��t�r. Bu bezin iki �nemli hormonu vard�r ;

Serotonin : Serotonin, bireyde uyku d�zenlenmesinde rol al�r, ancak v�cut s�cakl��n�n ayarlanmas�nda ve damarlar�n cidarlar�ndaki d�z kaslar�n kas�lmas�nda uyar�c� etkisi vard�r.
Melatonin : Melatonin hormonu �reme sikluslar�n�n d�zenlenmesinde rol oynamaktad�r.

- T�RO�D BEZ� -
Tiroid bezi soluk borusunun �n taraf�nda yer al�r. Ba�l�ca �retip sald�� hormonlar �unlard�r ;

Tiroksin : Tiroksin hormonu, tirozin amino asitinden �retilen bir hormondur. Bu hormon ne protein tabiat�nda nede lipid tabiat�ndad�r, yanl�zca tekbir tirozin aminoasitine 4 tane �yot molek�l�n�n ba�lanmas�yla meydana gelir. Tiroksin genel olarak canl�n�n h�crelerinde enerji a��a ��karan reaksiyonlar�n h�zlanmas�n� uyar�rlar. �rne�in so�uk havalarda tiroid bezinizden daha fazla Tiroksin sal�n�r. Bunun neticesinde enerji a��a ��karan reaksiyonlar h�zlan�r ve v�cut �s�n�z y�kselmeye ba�lar. Bu �ekilde, v�cut i�in ideal �s� olan 37 derecede denge sa�lanm�� olur.
Triiyodotronin : Ad�ndanda anla��laca�� gibi bu hormona 3 adet �yot molek�l� ba�lanm��t�r. Triiyodotronin asl�nda tiroksinden 1 iyot ��kar�lmas�yla olu�ur. �yodun ��kar�lmas� ise spesifik bir enzim taraf�ndan ger�ekle�tirilir. Triiyodotronin'in fonksiyonu tiroksin hormonunun ki ile ayn�d�r.
Kalsitonin : Kalsitonin hormonunun hedef h�creleri kemik dokusudur. Kalsitonun kemik h�crelerine ba�land�� zaman h�crelerin membran� �zerinde bulunan kanallardan kemi�e Ca(+) iyonunun ge�isi h�zlan�r. B�ylelikle kandaki Ca seviyesi d��erken kemikteki Ca seviyesi artar, dolay�s�yla kemike sertle�me meydana gelir.

- PARATRO�D BEZ� -
Bu bezin bilinen en �nemli hormonu " Parathormon " dur. Parathormon, Kalsitonin hormonunun aksine kemiklerden Ca(+) iyonlar�n�n kana ge�i�ini uyar�r. Ayr�ca Parathormon b�brekte bulunan ve glomerulus ad� verilen s�z�nt� birimlerinde, kandaki fosfat (PO( - ) ) iyonlar�n�n idrara ge�i�ini h�zland�r�r. Buna ba�l� olarak kandaki fosfat iyonlar�n�n yo�unlu�u d��r�lm�� olur.

- B�BREK �ST� BEZLER� -
B�brek�st� bezleri (Di�er ad�yla " Adrenal bezler "), anatomik olarak Korteks ve Medulladan olu�ur. Bezin korteksi ve medullas� ayr� ayr� hormonlar �retirler. �ncelikle korteksden sal�nan hormonlara de�inelim ;

Korteksten sal�nan hormonlar :

Adrenal korteks, steroid grubu ad� alt�nda toplanan de�i�ik hormonlar�n �retiminden sorumludur. Steroid hormonlar�, kolestrolden sentezlenen lipid tabiat�ndaki hormonlard�r. Bu hormonlar�n ba�l�calar� �unlard�r ;

Aldosteron : Aldosteron hormonu, kanda bulunan Na ve K iyonlar�n�n dengesinden sorumludur. Na iyonlar�n�n b�breklerden emilimini sa�larken K iyonlar�n�n idrara ge�i�ine neden olur. Ayn� zamanda Aldosteron b�breklerden su emiliminide ger�ekle�tirir.
Kortizol, Kortizon : Her iki hormonda kas ve karaci�er dokular�na etki eder. Karaci�er h�crelerinde Glikoneogenez (Glikozun sentezlenmesi olay�) reaksiyonlar�n� tetiklerken kas h�crelerinde proteinlerin aminoasitlere par�alanmas�na neden olur.
Medulladan sal�nan hormonlar :

Adrenal medulladan, tirozin aminoasiti t�revi olan Adrenalin ve Noradrenalin hormonlar� sal�n�r. Bu iki hormon, organizman�n heyecan, korku gibi durumlarla kar�� kar��ya kalmas� durumunda sal�narak sinir impulslar�n�n �ok h�zl� bir �ekilde iletilmesine neden olur. Adrenalin ayr�ca sinir h�crelerinin akson u�lar�ndan da sal�n�r. Akson u�lar�ndan sal�nan Adrenalin, impulsun di�er sinir h�cresinin dentritine atlamas�n� sa�layan kimyasal bir arac� olarak rol oynar.

- HORMON �RETEN BEZLER G�B� DAVRANAN ORGANLAR -
Baz� organlar ger�ekte farkl� fonksiyonlara sahip olmas�na kar��n baz� kimyasallar� �retip kana vermesi bak�m�ndan ayn� zamanda hormonal bez olarak kabul edilir.

Bu organlardan ba�l�calar�, mide, karaci�er, pankreas ve �reme organlar�d�r. Bunlar�n neden hormonal bez kategorisine al�nd��na deyinece�iz ;

Mide : Mide duvar�nda salg� �retip bu salg�lar� bir kanal arac�l��yla mide i�erisine g�nderen bezler vard�r. Bu bezleri meydana getiren h�creler aras�nda hormon �retip salan �zelle�mi� h�creler vard�r. Midede asit �reten h�creler " Parietal " h�crelerdir. Bu h�crelerin asit salg�lamas�n� kontrol eden h�creler ise " G " h�creleridir. G h�creleri gastrin hormonu �retirler, bu hormon parietal h�crelerin HCL salg�lamas�n� uyar�r.

Ancak G h�crelerinin gastrin �retmeside yine o b�lgede bulunan D h�crelerinden sal�nan " Serotonin " hormonu taraf�ndan kontrol edilir. Yani birt�r zincirleme ili�ki vard�r.

" EG " h�creleri ad� verilen h�creler ise Enteroglukagon ad� verilen bir hormon salarlar. Bu hormon kandaki �eker d�zeyinde art��a neden olur.

" EC " h�creleri ise serotonin salarlar. Bu hormon damarlar�n cidarlar�ndaki d�z kaslar�n kas�lmas�nda fonksiyoneldir.

Karaci�er : Karaci�er v�cuttaki en b�y�k ve en �nemli organlardan birisidir. Karaci�er, besinlerin sindirimiyle kendisine gelen biyokimyasal molek�lleri i�ledi�i gibi, bu molek�llerden sentez etti�i protein, glikojen gibi maddeleri kana vermesiyle endokrin (i� salg� bezlerine verilen genel ad) s�n�f�na dahil edilmektedir.

Karaci�er �zellikle glikozu glikojene �evirerek depo eder yada kana verir. Ayr�ca fibrinojen, protrombin ve albumin gibi proteinlerde karaci�er taraf�ndan s�rekli �retilip kana verilirler.

Pankreas : Sindirim olaylar�nda inceba��rsa�a karaci�erden safra s�v�s� d�k�l�rken pankreastan ise lipidlerin par�alanmas�n� sa�layan enzimler salg�lan�r. Pankreas bu �zelli�iyle eksokrin (d�� salg� bezlerine verilen genel ad) bez olarak bilinir. Ancak pankreasta �zelle�mi� h�crelerin olu�turduklar� adac�klar vard�r ki bu adac�klara
" Langerhans adac�klar� " ad� verilir. Bu adac�klarda farkl�la�m�� A, B, D, ve PP h�creleri konumlanm��lard�r.

A h�creleri " Glukagon " ad� verilen bir hormon salarlar. Bu hormon karaci�erde depoedilen glikojenin par�alanmas�n� ve glikozun a��a ��kmas�na neden olur.
B h�creleri ise " �ns�lin " ad� verilen bir hormon salar. Bu hormonun g�revi ise karaci�erde glikozun glikojene �evrilmesini sa�lamakat�r. Ancak ins�lin kas dokular�ndada glikozun glikojene �evrilmesini ve depo edilmesini sa�lar. Bunun yan�nda ins�lin ya� dokular�nda ya� sentezini uyar�r.
�ns�lin olduk�a �nemli bir hormondur. �eker hastalar�nda bu hormonu sentezleyen h�crelerin ins�lini �ifreleyen genleri kusurlu oldu�u i�in �retilen de�i�ik yap�daki hormon g�revini yerine getiremez, yani karaci�eri, glikozu glikojene �evirmesi i�in uyaramaz. Glikoz ise kanda birikmeye ba�lar ve tansiyonun y�kselmesine neden olur ki baz� durumlarda y�ksek tansiyon �ok a��r neticeler verebilmektedir.

D h�creleri ise A ve B h�crelerinin aktivitesini d�zenleyen " Somatostatin " ad� verilen bir hormon salar.
PP h�creleri ise pankretaik peptidleri (proteinleri) salg�lay�p kana verirler.
E�ey organlar� (Gonadlar) : Gonadlar hem erkek hemde di�i bireyde e�ey h�crelerinin �retilip geli�ti�i yerleri temsil ederler. Ancak e�ey h�crelerinin �retimi yan�s�ra erkeklik veya di�ilik karakterlerin ortaya ��kmas�nda rol oynayan hormonlar�da salarlar.

Erkeklerde bu hormonlardan en bilineni " Testosteron " ad�n� al�r ve Leydig ad� verilen h�creler taraf�ndan �retilir. Di�ilerde ise �retilen hormon " Progesteron " hormonudur. Bu hormon ise meme bezlerinin geli�mesi gibi sekonder karakterlerin geli�mesinde uyar�c� etkisi vard�r. Progesteronun �retimi ise yumurtan�n geli�tikten sonra d�n��me u�rayarak meydana getirdi�i " Korpus Luteum " ad� verilen bir yap�da ger�ekle�ir.

Yorum (0) Kal�c� Ba�lant�

13/1/2008

RNA

Ribon�kleik asit, n�kleotidlerin ard arda yerle�mesiyle birle�mi� tek diziden olu�an (DNA n�n tek sarmal zincirinden biri gibi) y�ksek kaliteli molek�ld�r. N�kleotid dizisinde �eker ribozdur, azotlu bazlar ise adenin, sitozin, guanin ve urasildir. DNA molek�l�nden fark� Timin yerine Urasil olmas�d�r. Yap� ve fonksiyon olarak birbirlerinden ayr�lan 3 t�r RNA molek�l� vard�r.

m-RNA

DNA molek�l�nde lokalize ��z�lme ile kopyas� ��kar�lan molek�llerdir. RNA polimeraz adl� enzim ile DNA dizisindeki genlerin �ifresi mRNA �eklinde olu�turulur. DNA n�n her baz�na RNA zincirindeki tamamlay�c� baz kar��l�k gelir, b�ylece her Adenin’e bir Urasil, her Guanin e bir sitozin n�kleotidleri ve bunun tam tersi kombinasyonda dizilimler olu�turulur. Mevcut bir genin bilgilerini ihtiva eden mRNA molek�l� h�cre �ekirde�inden ayr�larak sitopl�zmadaki ribozomlara var�r ve bilgilerini i�lemeye ba�lar. mRNA lar DNA da yaz�l� genetik kodun kar�� bir tipini olu�turur. Bu �ekilde birle�tirilmi� RNA molek�l�, t�pk� bir foto�raf�n pozitifi ve negatifi gibi kal�t�m mesaj�n�n kar�� tip halindeki e�idir. Bu mesaj daha sonra sitoplazmada ribozomlar sayesinde ��z�lebilecek ve ta��y�c� RNA sayesinde amino asit birle�imi i�in kullan�lacakt�r.

mRNA n�n ke�fi Frans�z ve Amerikan ara�t�rmac�lar�n �al��ma �r�n�d�r. Fakat buna ait kavram� 1961’de kesinlikle belirleyenler, Frans�z biyologlar� Jacob ve Monod’dur.

r-RNA

Ribozomal RNA; ribozomlar sitoplazma i�ine da��lm�� k�resel yap�lard�r. Proteinler ve ribozomal RNA denen �zel bir RNA �e�idinden olu�urlar. T�re g�re ribozomun %40 ila %60�n� bu molek�ller meydana getirir. Ribozomlar�n rol� haberci RNA da yaz�l� genetik kodu ��zmektir.

t-RNA

Ta��y�c� RNA; 70 ila 80 n�kleotidli bir molek�ld�r. Zincirin bir ucu sitozin–sitozin–adenin (CCA) ve di�er ucu guanin (G) ile son bulur. Ayr�ca yap�s�nda nadir bazlarda yer al�r. Bi�imi 3 yaprakl� yonca yapra�� ve molek�l�n iki ucundan olu�an bir ‘’Sap’’ bi�imidir.

tRNA n�n rol� h�cre ortam�ndaki amino asitleri ,mRNA taraf�ndan kurulan protein montaj zincirine do�ru ta��makt�r. �u halde her tRNA belirli bir amino asit i�in �zg�ld�r. Bu �zg�ll�k molek�l�n, b�t�n tRNA larda bulunan CCA b�l�m�n�n hemen �n�ndeki ucunda yaz�l�d�r. tRNA ve onun amino asidi bir tRNA–aminoasit bile�i�i olu�turur. Her an sitoplazma her amino aside kar��l�k gelecek b�yle bile�iklerden yedekler bulundurmaktad�r.

tRNA da yoncan�n yapraklar�ndan biri �zerinde bir baz ��l�s�nden olu�an �zg�l bir ba�ka b�lge daha vard�r. Bu ��l� amino aside �zg�ld�r ve mRNA �zerindeki ilgili kodunun bir ‘’antikodon’’unu olu�turur,Yani onun kar��-tipidir.

Ribozom tRNA �zerinde kay�tl� kodu i�lerken, onun her kodonda ‘’durdu�u’’ ve o belirli anda, bir tRNA ya ili�kin antikodona tak�ld�� d��n�lebilir. B�ylece tRNA lar, mRNA taraf�ndan �a�maz bir d�zene, yani genetik koda g�re kurulmu� montaj zinciri �zerinde arka arkaya gelecek ve yeni koda g�re amino asitlerin birbirlerine tak�lmalar�n� sa�layacakt�r. Bir defa kullan�ld�ktan sonra her tRNA yeni bir amino aside ba�lan�r ve onu polipeptid zincirinde dizmeye koyulur.

��te RNA molek�lleri 20 �e�it aminoasitin �e�itli s�ra ve say�da dizilimini olu�turarak protein dedi�imiz yap�lar� olu�turma mekanizmas�n�n yani protein sentezinin ba�rol�n� oynar.

Yorum (0) Kal�c� Ba�lant�

13/1/2008

GENET�KTE �I�IR A�AN �ALI�MALAR

Kal�tsal rahats�zl�klarda genlerin rol� hakk�nda �imdiye dek yap�lan en kapsaml� �al��mada, bilimadamlar� yayg�n genetik bozukluklara yol a�an 15 geni tespit etti.Tesbit edilen 15 yeni genin koroner kalp hastal��, y�ksek tansiyon, tip 1 ve tip 2 diyabet, r�motoid artrit, ba��rsaklar� etkileyen Crohn hastal�� ve manik depresif psikozla ba�lant�l� oldu�u belirtildi.

Yakla��k 200 bilimadam�n�n yapt�� bu �al��ma t�p d�nyas�nda dir d�n�m noktas� olaarak g�r�l�yor. Bu, �al��man�n sonu�lar� kadar kullan�lan y�ntemden de kaynaklan�yor. Geli�tirilen yeni y�ntemle, sorunlu genlerin tespiti h�zlan�yor. Wellcome Trust adl� t�bbi ara�t�rma vakf� i�in yap�lan �al��mada, uzmanlar her hastal�k i�in 2000 hastadan, yani toplam 14 bin ki�iden kan �rnekleri al�p genetik haritalar�n� ��kard�. Sonra bunlar� 3000 sa�l�kl� g�n�ll�n�n verileriyle kar��la�t�rd�. Farklar hangi genlerin hangi hastal�klara yol a�t��n� da ortaya koydu. �al��may� y�r�ten ekibin ba�kan� Profes�r Peter Donnely, belirlenen bu 15 gene risk fakt�r� olarak bakabileceklerini belirtti. Donnely, “�nsanlar�n hastal��a yakalanma riskleri konusunda daha iyi tahminler yapabilece�iz. �zellikle risk grubundaki ki�ileri daha s�k tarama testleri yapt�rmaya te�vik edebilir, belki ya�am bi�imlerini de�i�tirmelerini, neler yapt�klar�na neler yediklerine dikkat etmelerini isteyebiliriz.” dedi. �nsan genlerinin tam bir haritas�n� ��karmaya y�nelik genom projesini destekleyenler, bunun en �l�mc�l hastal�klara �are bulma umudu sa�layaca��n� s�yl�yordu. Dokuz milyon sterline mal olan bu projenin mimarlar� ise, elde ettikleri verilerle etkin tedavi y�ntemlerine ula��lmas� i�in gereken s�renin de k�salaca��n� vurguluyorlar.

Yorum (0) Kal�c� Ba�lant�